Bộ luật Lao động 2019 rút gọn hệ thống hợp đồng lao động xuống còn hai loại, bỏ hẳn loại hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo công việc nhất định dưới 12 tháng vốn tồn tại trong luật cũ. Đây là thay đổi đã có hiệu lực từ 01/01/2021 nhưng vẫn còn nhiều mẫu hợp đồng lưu hành theo cấu trúc cũ.
Hai loại hợp đồng
| Loại | Đặc điểm |
|---|---|
| Không xác định thời hạn | Hai bên không xác định thời hạn, không xác định thời điểm chấm dứt hiệu lực |
| Xác định thời hạn | Hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực trong thời gian không quá 36 tháng kể từ thời điểm có hiệu lực |
Hợp đồng phải được giao kết bằng văn bản. Với công việc có thời hạn dưới 01 tháng, hai bên có thể giao kết bằng lời nói, trừ một số trường hợp luật quy định phải bằng văn bản.
Quy tắc ký lại: chỉ được thêm một lần
Đây là quy định quan trọng nhất và cũng bị vi phạm nhiều nhất. Khi hợp đồng xác định thời hạn hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc:
- Trong 30 ngày kể từ ngày hợp đồng hết hạn, hai bên phải ký hợp đồng mới; trong thời gian chưa ký, quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên vẫn thực hiện theo hợp đồng đã giao kết.
- Hết 30 ngày mà không ký hợp đồng mới thì hợp đồng xác định thời hạn đã giao kết trở thành hợp đồng không xác định thời hạn.
- Nếu hai bên ký hợp đồng mới là hợp đồng xác định thời hạn thì chỉ được ký thêm 01 lần; sau đó nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì phải ký hợp đồng không xác định thời hạn — trừ một số trường hợp luật quy định riêng.
Thực tế phổ biến là doanh nghiệp ký liên tiếp nhiều hợp đồng 12 tháng để tránh phát sinh hợp đồng không xác định thời hạn. Cách làm này trái quy định, và hệ quả là hợp đồng bị coi là không xác định thời hạn theo luật — kéo theo toàn bộ ràng buộc về chấm dứt.
Thử việc
Thử việc phải được thoả thuận, có thể ghi trong hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng thử việc riêng. Không áp dụng thử việc với hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng. Mỗi công việc chỉ được thử việc một lần.
| Nhóm chức danh | Thời gian thử việc tối đa |
|---|---|
| Người quản lý doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp | 180 ngày |
| Chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên | 60 ngày |
| Chức danh nghề nghiệp cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày |
| Công việc khác | 06 ngày làm việc |
Tiền lương thử việc do hai bên thoả thuận nhưng ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó, và không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng.
Đơn phương chấm dứt hợp đồng
Người lao động
Bộ luật Lao động 2019 mở rộng đáng kể quyền của người lao động: được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần lý do, chỉ cần báo trước đúng thời hạn:
- 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn;
- 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng;
- 03 ngày làm việc với hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng.
Ngoài ra có các trường hợp người lao động được chấm dứt không cần báo trước, chẳng hạn bị người sử dụng lao động ngược đãi, đánh đập, xúc phạm; không được trả đủ lương hoặc trả không đúng hạn; bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc; và một số trường hợp khác theo luật.
Người sử dụng lao động
Ngược lại, người sử dụng lao động chỉ được đơn phương chấm dứt trong các trường hợp luật liệt kê — không có quyền chấm dứt tuỳ nghi. Thời hạn báo trước tương tự các mốc trên. Đây là bất đối xứng có chủ ý của pháp luật lao động.
Bốn lỗi thường gặp trong hợp đồng lao động
- Vẫn dùng mẫu có loại hợp đồng mùa vụ — loại này không còn tồn tại từ 01/01/2021.
- Ký hợp đồng xác định thời hạn quá hai lần liên tiếp với cùng người lao động cho cùng công việc.
- Thử việc quá thời hạn hoặc thử việc hai lần cho cùng một công việc.
- Không có phụ lục hoặc hợp đồng mới khi thay đổi nội dung — thay đổi công việc, địa điểm, mức lương mà chỉ thông báo miệng hoặc bằng thư điện tử nội bộ.
Hỏi đáp nhanh
Bộ luật Lao động 2019 còn loại hợp đồng mùa vụ không?
Không. Từ 01/01/2021, hệ thống hợp đồng lao động chỉ còn hai loại: hợp đồng không xác định thời hạn và hợp đồng xác định thời hạn không quá 36 tháng. Loại hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo công việc nhất định dưới 12 tháng của luật cũ đã bị bỏ.
Được ký hợp đồng xác định thời hạn mấy lần với một người?
Sau hợp đồng xác định thời hạn đầu tiên, nếu người lao động tiếp tục làm việc thì chỉ được ký thêm một lần hợp đồng xác định thời hạn nữa; sau đó phải ký hợp đồng không xác định thời hạn, trừ một số trường hợp luật quy định riêng. Ký liên tiếp nhiều hợp đồng 12 tháng để né là trái quy định.
Hợp đồng hết hạn mà vẫn đi làm thì sao?
Trong 30 ngày kể từ ngày hết hạn, hai bên phải ký hợp đồng mới; trong thời gian chưa ký, quyền và nghĩa vụ vẫn theo hợp đồng cũ. Quá 30 ngày mà không ký hợp đồng mới thì hợp đồng xác định thời hạn đã giao kết trở thành hợp đồng không xác định thời hạn.
Nghỉ việc có cần lý do không?
Không. Người lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần nêu lý do, chỉ cần báo trước 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, 30 ngày với hợp đồng từ 12 đến 36 tháng, và 03 ngày làm việc với hợp đồng dưới 12 tháng. Một số trường hợp như bị ngược đãi, không được trả đủ lương đúng hạn, bị quấy rối tình dục thì được chấm dứt không cần báo trước.
Thử việc tối đa bao lâu?
Tuỳ chức danh: 180 ngày với người quản lý doanh nghiệp; 60 ngày với chức danh cần trình độ từ cao đẳng trở lên; 30 ngày với trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ; và 06 ngày làm việc với công việc khác. Mỗi công việc chỉ được thử việc một lần, và không thử việc với hợp đồng dưới 01 tháng.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.