Mọi vụ ly hôn, dù đơn giản hay phức tạp, đều phải giải quyết đủ ba nhóm vấn đề: chấm dứt quan hệ hôn nhân, con chung, và tài sản chung. Điều quyết định độ dài của vụ việc là hai bên thống nhất được bao nhiêu nhóm trong ba nhóm đó.
Hai con đường
| Thuận tình ly hôn | Ly hôn theo yêu cầu một bên | |
|---|---|---|
| Điều kiện | Hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và đã thoả thuận được về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con | Một bên yêu cầu; Toà án giải quyết khi có căn cứ về việc vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được |
| Loại việc | Việc dân sự — Toà án ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn | Vụ án dân sự — Toà án xét xử và ra bản án |
| Hiệu lực | Quyết định công nhận thuận tình ly hôn có hiệu lực ngay, không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm | Bản án sơ thẩm phải hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mới có hiệu lực |
| Thời gian | Ngắn hơn đáng kể | Dài hơn, đặc biệt khi có tranh chấp tài sản |
Khác biệt về hiệu lực ở hàng thứ ba có ý nghĩa rất thực tế: người muốn kết hôn lại phải chờ bản án có hiệu lực, còn quyết định thuận tình thì dùng được ngay.
Hạn chế quyền yêu cầu ly hôn của người chồng
Chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định này chỉ hạn chế người chồng; người vợ vẫn có quyền yêu cầu ly hôn trong các trường hợp đó.
Nhóm 2 — Con chung: hai mốc tuổi
Mốc 36 tháng
Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thoả thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Mốc 7 tuổi
Con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con. Cần đọc chính xác: đây là "xem xét nguyện vọng", không phải "con quyết định". Nguyện vọng của con là một trong các yếu tố Toà án cân nhắc, cùng với điều kiện của mỗi bên về chỗ ở, thu nhập, thời gian chăm sóc, môi trường sống.
Cấp dưỡng
Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng. Mức và phương thức do các bên thoả thuận; không thoả thuận được thì Toà án quyết định, căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.
Hai điều cần biết: người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom con và không ai được cản trở; và quyền nuôi con có thể được thay đổi sau khi ly hôn nếu có căn cứ, chẳng hạn người đang trực tiếp nuôi không còn đủ điều kiện.
Nhóm 3 — Tài sản chung
Nguyên tắc: tài sản chung được chia đôi, nhưng có tính đến các yếu tố:
- Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;
- Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập — đây là quy định quan trọng bảo vệ người ở nhà nội trợ;
- Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;
- Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.
Nói cách khác, "chia đôi" là điểm xuất phát chứ không phải kết quả cố định. Yếu tố thứ hai và thứ tư là hai yếu tố hay được viện dẫn nhất trên thực tế.
Tài sản chung được chia bằng hiện vật; nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị, bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch.
Bốn việc chuẩn bị trước khi nộp đơn
- Lập danh mục tài sản chung kèm giấy tờ chứng minh, và danh mục tài sản riêng kèm chứng cứ nguồn gốc. Làm việc này sớm, khi còn tiếp cận được giấy tờ.
- Xác định nợ chung và nợ riêng. Nợ phát sinh vì nhu cầu thiết yếu của gia đình thường là nghĩa vụ chung; khoản vay riêng cho mục đích riêng thì khác. Đây là phần hay bị bỏ qua cho tới khi chủ nợ xuất hiện.
- Chuẩn bị chứng cứ về điều kiện nuôi con nếu có tranh chấp: thu nhập, chỗ ở, thời gian, người hỗ trợ chăm sóc.
- Cân nhắc thoả thuận được nhóm nào. Mỗi nhóm thoả thuận được là rút ngắn đáng kể thời gian; vụ việc thoả thuận đủ ba nhóm thì đi theo con đường thuận tình.
Về hoà giải: hoà giải tại Toà án là thủ tục theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Ngoài ra, Nhà nước và xã hội khuyến khích hoà giải ở cơ sở khi vợ chồng có yêu cầu ly hôn.
Hỏi đáp nhanh
Ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương khác nhau thế nào?
Thuận tình ly hôn là việc dân sự, hai bên tự nguyện và đã thoả thuận được về tài sản và việc nuôi con, Toà án ra quyết định công nhận có hiệu lực ngay. Ly hôn theo yêu cầu một bên là vụ án dân sự, Toà án xét xử và ra bản án; bản án sơ thẩm phải hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mới có hiệu lực.
Con dưới 36 tháng tuổi thì ai được nuôi?
Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc cha mẹ có thoả thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Con từ 7 tuổi có được tự chọn ở với ai không?
Con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con. Đây là xem xét nguyện vọng chứ không phải để con quyết định; nguyện vọng là một trong các yếu tố Toà án cân nhắc cùng với điều kiện của mỗi bên về chỗ ở, thu nhập, thời gian chăm sóc và môi trường sống.
Tài sản chung có luôn chia đôi khi ly hôn không?
Chia đôi là điểm xuất phát nhưng có tính đến hoàn cảnh của gia đình và của vợ chồng; công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì, phát triển khối tài sản chung, trong đó lao động trong gia đình được coi như lao động có thu nhập; bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất kinh doanh và nghề nghiệp; và lỗi của mỗi bên.
Chồng có được yêu cầu ly hôn khi vợ đang mang thai không?
Không. Chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định này chỉ hạn chế người chồng; người vợ vẫn có quyền yêu cầu ly hôn trong các trường hợp đó.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.